Thạc sĩ Trần Văn Tuấn - Phó Giám đốc Học viện Múa Việt Nam phát biểu chỉ đạo tại Chuyên đề “Sân khấu hoá tác phẩm văn học”

Khi văn học bước lên sân khấu - tri thức trở thành trải nghiệm sống

“Sân khấu hóa tác phẩm văn học” không chỉ là một hoạt động chuyên môn thường niên. Đó là một không gian giáo dục nơi văn bản không còn nằm yên trên trang giấy, mà được thở, được chuyển động, được hóa thân thành ánh sáng, âm thanh, nhịp bước và cảm xúc.

Dưới sự hướng dẫn của giảng viên Ngữ văn, học sinh không chỉ đọc để hiểu, mà phải nhập vai để sống cùng nhân vật; không chỉ phân tích để ghi nhớ, mà phải cảm nhận để biểu đạt. Quá trình ấy buộc các em phải đi đến tận cùng cảm xúc của tác phẩm, tự đặt mình vào tình huống, xung đột và lựa chọn của nhân vật.

Với học sinh Học viện Múa Việt Nam - những người đang được đào tạo trong môi trường nghệ thuật chuyên nghiệp - hoạt động này mang ý nghĩa đặc biệt. Văn học trở thành chất liệu để rèn luyện năng lực biểu diễn, sáng tạo nghệ thuật; còn sân khấu trở thành phương tiện giúp tri thức được nội hóa sâu sắc. Khi một tác phẩm được dàn dựng, các em phải tự tổ chức ý tưởng, phân vai, thiết kế đội hình, xử lý không gian và nhịp điệu. Ở đó, tư duy văn học và tư duy nghệ thuật gặp nhau trong một chỉnh thể thống nhất.

Chính sự kết hợp này đã giúp người học không chỉ hiểu văn chương bằng lý trí, mà còn cảm nhận bằng toàn bộ trải nghiệm thẩm mỹ của mình.

05 tác phẩm - 04 lớp - 05 sắc thái cảm xúc

Chuyên đề năm nay quy tụ 04 lớp: 7M, 8M, 9M và 10M với 05 tác phẩm thuộc nhiều thể loại khác nhau, từ chèo truyền thống, truyện cổ tích, tiểu thuyết hiện thực đến truyền kỳ trung đại. Sự đa dạng ấy tạo nên một bức tranh nghệ thuật nhiều tầng sắc độ, phản ánh khả năng tiếp cận văn học ở nhiều phương diện của học sinh.

“Quan Âm Thị Kính” - Lớp 10M

Mở màn chương trình là trích đoạn chèo “Quan Âm Thị Kính” do lớp 10M dàn dựng. Không gian làng quê xưa hiện lên qua nhịp điệu chèo truyền thống, qua dáng điệu, lời thoại và sắc phục được chăm chút kỹ lưỡng.

Hình tượng Thị Kính - người phụ nữ hiền lành, nhẫn nhục, chịu oan khuất nhưng vẫn giữ trọn lòng vị tha - được các em thể hiện bằng lối diễn tiết chế mà giàu nội lực. Qua từng động tác mềm mại, từng ánh mắt lặng lẽ, câu chuyện không chỉ được kể lại mà còn được cảm nhận như một nỗi day dứt về thân phận và nhân cách. 

Học sinh lớp 10M biểu diễn trích đoạn chèo “Quan Âm Thị Kính”

“Bạch Tuyết và bảy chú lùn” - Lớp 8M

Trái với không khí cổ kính của chèo truyền thống, lớp 8M mang đến sắc màu tươi vui của truyện cổ tích châu Âu. Phần dàn dựng chú trọng tính tạo hình, chuyển động linh hoạt và sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên.

Không chỉ tạo nên bầu không khí rộn ràng, tiết mục còn gửi gắm thông điệp giản dị mà bền vững về tình bạn, lòng tốt và sự đoàn kết. Đối với các em, việc hóa thân vào thế giới cổ tích giúp nuôi dưỡng trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo - những yếu tố quan trọng trong hành trình nghệ thuật lâu dài. 

Học sinh lớp 8M với tác phẩm: “Bạch Tuyết và bảy chú lùn”

“Tắt đèn” - Ngô Tất Tố - Lớp 8M

Một lựa chọn đầy thử thách khác của lớp 8M là trích đoạn từ tiểu thuyết “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố. Việc tái hiện bi kịch của chị Dậu đòi hỏi sự chín chắn trong cảm xúc và khả năng biểu đạt nội tâm.

Các em đã sử dụng ngôn ngữ hình thể để khắc họa tình cảnh bần cùng và sự phản kháng mạnh mẽ của người phụ nữ trước bất công. Sự căng thẳng của xung đột được thể hiện qua nhịp điệu chuyển động và cách xử lý không gian chặt chẽ. Ở đó, học sinh không chỉ diễn, mà còn học cách thấu cảm với lịch sử và số phận con người. 

Tác phẩm “ Tắt đèn” - Lớp 8M

“Cây khế” - Lớp 7M

Với “Cây khế”, lớp 7M mang đến không khí trong trẻo, gần gũi của truyện cổ tích Việt Nam. Hai tuyến nhân vật đối lập được xây dựng rõ ràng, giúp thông điệp “ở hiền gặp lành” được truyền tải tự nhiên, phù hợp với lứa tuổi.

Tiết mục thể hiện sự hồn nhiên, chân thành và tinh thần tập thể của lớp, đồng thời cho thấy khả năng tổ chức sân khấu ngày càng tiến bộ của học sinh ở cấp độ đầu. 

Học sinh lớp 7M với tác phẩm “Cây khế”

“Chuyện người con gái Nam Xương” - Nguyễn Dữ - Lớp 9M

Khép lại chương trình là “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ do lớp 9M dàn dựng. Hình tượng Vũ Nương hiện lên nhân hậu, thủy chung nhưng chịu nỗi oan nghiệt ngã.

Ngôn ngữ sân khấu được sử dụng tiết chế, tập trung vào biểu đạt cảm xúc qua ánh mắt, cử chỉ và đội hình. Đặc biệt, hình ảnh sông Hoàng Giang và linh hồn Vũ Nương được thể hiện bằng nghệ thuật múa, tạo nên một lớp nghĩa biểu tượng giàu chất thơ. 

Học sinh lớp 9M với tác phẩm “Chuyện người con gái Nam Xương”

Hoạt động của trưởng thành và tự khám phá

Năm tiết mục là năm cách tiếp cận khác nhau, nhưng đều gặp nhau ở tinh thần nghiêm túc và khát vọng thể hiện bản thân. Đối với các em, chuyên đề không đơn thuần là một buổi biểu diễn. Đó là quá trình tự khám phá: khám phá khả năng nhập vai, khả năng làm việc nhóm, khả năng đứng trước tập thể và chịu trách nhiệm cho phần việc của mình. Qua mỗi lần tập luyện, chỉnh sửa, tranh luận và hoàn thiện, các em học được tính kỷ luật, sự tôn trọng lẫn nhau và tinh thần đồng đội. Quan trọng hơn, các em học được cách lắng nghe cảm xúc của chính mình và của nhân vật - điều cốt lõi trong hành trình hình thành năng lực biểu diễn, sáng tạo nghệ thuật.

Phát biểu bế mạc chương trình, Ban Tổ chức khẳng định hoạt động đã góp phần làm phong phú phương thức dạy và học, đồng thời tạo môi trường để học sinh phát triển toàn diện cả tri thức lẫn năng lực nghệ thuật.

Chương trình khép lại trong tiếng vỗ tay nồng nhiệt, để lại dư âm ấm áp trong lòng người tham dự. Trong ánh mắt của học sinh là niềm vui được thể hiện, được ghi nhận và được trưởng thành.